"საქართველო-სომხეთის სასაზღვრო გამშვებ პუნქტებს შორის, ნეიტრალურ ზონაში, საქართველოს ძებნილი მოქალაქე დააკავეს" - სუს-ი განცხადებას აქვეყნებს. 

Detected Manipulations & Suggested Changes

Unbalanced reporting

ერთმხრივი გაშუქება, როდესაც წარმოდგენილია მხოლოდ ერთი წყარო ან ერთი მხარის პოზიცია, ხოლო სხვა მხარეების პოზიციები ან კონტექსტი არ ჩანს.

მთელი ტექსტი ეფუძნება მხოლოდ სუს-ის განცხადებას და ლაშა მაღრაძის ბრიფინგს. არ არის არც ერთი წინადადება, რომელიც ასახავს დაკავებული პირის, მისი ადვოკატის, ან დასახელებული პირების (ბაჩანა ახალაია, პაატა ბურჭულაძე და სხვ.) პოზიციას, კომენტარს ან უარყოფას. მაგალითად: „გამოძიება მუშაობს დაკავებული პირისა და მისთვის დანაშაულებრივი დავალებების მიმცემი პირების კონტაქტების დადგენაზე ბაჩანა ახალაიასთან, პაატა ბურჭულაძესთან…“ – ეს ბრალდებითი შინაარსის ფრაზაა, მაგრამ ტექსტში არ ჩანს ამ პირების პასუხი.

3 suggestions

დამატდეს დაკავებული პირის ან მისი ადვოკატის კომენტარი ბრალდებებზე (მაგ.: „დაკავებული ბრალდებებს არ აღიარებს და აცხადებს, რომ…“ ან „ადვოკატის თქმით…“).

დამატდეს ბაჩანა ახალაიას, პაატა ბურჭულაძის ან მათი წარმომადგენლების კომენტარი ან მინიმუმ მითითება, რომ მათთან დაკავშირება ვერ მოხერხდა (მაგ.: „ბაჩანა ახალაიამ კომენტარზე უარი თქვა“ ან „პაატა ბურჭულაძესთან დაკავშირება ვერ მოხერხდა“).

ტექსტში მკაფიოდ განისაზღვროს, რომ ეს არის სუს-ის ვერსია/განცხადება და არა დადასტურებული სასამართლო ფაქტი (მაგ.: „სუს-ის ვერსიით“, „სუს-ის განცხადებით“, „გამოძიების ინფორმაციით“ – არა მხოლოდ ერთხელ, არამედ განსაკუთრებით მძიმე ბრალდებების წინ).

Appeal to authority

ოფიციალური ორგანოს ან მაღალი სტატუსის მქონე პირის ავტორიტეტის გამოყენება იმისთვის, რომ ინფორმაცია აღიქმებოდეს უფრო სარწმუნოდ, ვიდრე რეალურად არის დასაბუთებული.

ტექსტი მთლიანად ეყრდნობა მხოლოდ სუს-ის განცხადებას და სუს-ის უფროსის მოადგილის ბრიფინგს, სხვა წყაროების გარეშე. მაგალითად: „საქართველოს სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის, სახელმწიფო უსაფრთხოების დეპარტამენტის თანამშრომლებმა… დააკავეს ძებნილი საქართველოს მოქალაქე…“; „გამოძიებით დადგენილია, რომ…“ – ეს ფორმულირებები ქმნის შთაბეჭდილებას, რომ ყველაფერი უკვე საბოლოოდ დადგენილია, მიუხედავად იმისა, რომ საქმე ჯერ კიდევ გამოძიების სტადიაშია და სასამართლოს გადაწყვეტილება არ არსებობს.

3 suggestions

სადაც წერია „გამოძიებით დადგენილია“, შეცვალოს ფორმულირებით „გამოძიების ვერსიით“ ან „გამოძიების ამ ეტაპზე მიიჩნევა, რომ…“, რათა მკითხველმა დაინახოს, რომ ეს არის წინასწარი ვერსია და არა საბოლოო, სასამართლოთი დადასტურებული ფაქტი.

ტექსტში ერთხელ მაინც მკაფიოდ აღინიშნოს, რომ ბრალდებები ჯერ არ არის დადასტურებული სასამართლოს მიერ (მაგ.: „აღნიშნული ბრალდებები ამ ეტაპზე არ არის დადასტურებული სასამართლოს მიერ და საქმე გამოძიების სტადიაშია“).

დაემატოს მინიშნება, რომ ინფორმაცია მოდის მხოლოდ ერთი ოფიციალური უწყებიდან და სხვა დამოუკიდებელი წყაროებით ამ ეტაპზე არ არის გადამოწმებული.

Appeal to emotion

ემოციურად დამუხტული ან დამაშინებელი ფორმულირებების გამოყენება მკითხველზე ზემოქმედებისთვის.

ტექსტში გამოყენებულია მძიმე და ემოციურად დამუხტული ტერმინები, როგორიცაა „დაორგანიზებული ჯგუფური ძალადობა“, „პრეზიდენტის სასახლის ხელში ჩაგდების მცდელობა“, „დივერსიული აქტების მოწყობა“, „დიდი რაოდენობით ცეცხლსასროლი იარაღი, საბრძოლო მასალა და ასაფეთქებელი საშუალებები“, „დივერსია უნდა მოეწყოთ“. ეს ტერმინები თავისთავად შეიძლება იყოს სამართლებრივი, მაგრამ ტექსტში არ არის დამატებითი კონტექსტი, რა არის კონკრეტული მტკიცებულებები, რა ეტაპზეა საქმე, რის საფუძველზე კეთდება ასეთი მძიმე შეფასებები. შედეგად, მკითხველზე იქმნება ძლიერი შიშისა და საფრთხის განცდა, მაშინ როცა ბრალდებები ჯერ არ არის დადასტურებული.

3 suggestions

ყოველ მძიმე ბრალდებით ტერმინთან (მაგ.: „დივერსიული აქტების მოწყობის მიზნით“) დაემატოს განმარტება, რომ ეს არის ბრალდება/ვერსია და არა დადასტურებული ფაქტი (მაგ.: „სუს-ის განცხადებით, მას ბრალად ედება…“).

დაემატოს ინფორმაცია საქმის სამართლებრივ სტატუსზე (გამოძიების ეტაპი, სასამართლო განხილვის არსებობა/არარსებობა), რათა მკითხველმა დაინახოს, რომ საქმე ჯერ არ არის დასრულებული.

შეიზღუდოს ემოციურად დამუხტული, მაგრამ სამართლებრივად არაკონკრეტული ფორმულირებები და შეიცვალოს უფრო ნეიტრალური, სამართლებრივად ზუსტი ენით (მაგ.: „დივერსიული აქტების მოწყობის მიზნით“ → „გამოძიების ვერსიით, იგეგმებოდა დივერსიული ხასიათის დანაშაულებრივი ქმედებები“).

Unsubstantiated claims

მტკიცებულებების გარეშე ან არასაკმარისი დასაბუთებით წარმოდგენილი ბრალდებები ან მტკიცებები.

ფრაზა: „გამოძიებით დადგენილია, რომ უკრაინაში მოქმედი ერთ-ერთი სამხედრო დანაყოფის ქართველი წარმომადგენლის მითითებით, დაკავებულს შეძენილი ჰქონდა ზემოთ ხსენებული საბრძოლო მასალა…“ – არ არის მითითებული, რა მტკიცებულებებზეა ეს დაყრდნობილი (მხოლოდ უწყების განცხადებაა). ასევე: „გამოძიება მუშაობს… კონტაქტების დადგენაზე ბაჩანა ახალაიასთან, პაატა ბურჭულაძესთან…“ – მკითხველს ეძლევა მინიშნება შესაძლო დანაშაულებრივ კავშირებზე, მაგრამ არ არის არც ერთი კონკრეტული მტკიცებულება ან განმარტება, რა საფუძველზე ხდება ამ პირებთან კავშირის ძიება.

3 suggestions

დაემატოს მინიშნება მტკიცებულებების ტიპზე ზოგადი ფორმით (მაგ.: „გამოძიების ინფორმაციით, მოპოვებულია სატელეფონო კომუნიკაციის ჩანაწერები/მოწმეების ჩვენებები, თუმცა დეტალები ამ ეტაპზე არ ხმაურდება“ – თუ ასეთი ინფორმაცია არსებობს).

თუ კონკრეტული მტკიცებულებების გახმაურება შეუძლებელია, მკაფიოდ ითქვას, რომ ეს არის გამოძიების ვერსია და არა უკვე დადასტურებული ფაქტი (მაგ.: „გამოძიება ამ ეტაპზე ვარაუდობს, რომ…“).

ბაჩანა ახალაიასა და პაატა ბურჭულაძესთან შესაძლო კავშირებზე საუბრისას დაემატოს, რომ ამ ეტაპზე ეს არის მხოლოდ შემოწმების საგანი და არა დადასტურებული კავშირი (მაგ.: „გამოძიება ამ ეტაპზე ამოწმებს შესაძლო კონტაქტებს… და არ არსებობს სასამართლოს მიერ დადასტურებული ინფორმაცია მათი ჩართულობის შესახებ“).

Framing effect

ინფორმაციის ისე ჩარჩოება, რომ მკითხველმა გარკვეული ინტერპრეტაცია მიიღოს, მიუხედავად იმისა, რომ ალტერნატიული ინტერპრეტაციებიც შესაძლებელია.

ტექსტი აერთიანებს რამდენიმე ელემენტს ისე, რომ იქმნება სურათი ფართო, ორგანიზებული, მაღალი საფრთხის მქონე შეთქმულების შესახებ: „დაორგანიზებული ჯგუფური ძალადობა“, „პრეზიდენტის სასახლის ხელში ჩაგდების მცდელობა“, „დივერსიული აქტები“, „უკრაინაში მოქმედი ერთ-ერთი სამხედრო დანაყოფის ქართველი წარმომადგენელი“, „ბაჩანა ახალაია“, „პაატა ბურჭულაძე“. ეს ყველაფერი ერთად ქმნის ძლიერ პოლიტიზებულ და უსაფრთხოების მაღალი საფრთხის ჩარჩოს, თუმცა ტექსტი არ სთავაზობს მკითხველს არც ალტერნატიულ ხედვას, არც კრიტიკულ კითხვებს (მაგ.: პოლიტიკური კონტექსტი, წინა მსგავსი საქმეების შედეგები, სასამართლო პრაქტიკა).

3 suggestions

დაემატოს კონტექსტი: იყო თუ არა მსგავსი საქმეები წარსულში და როგორ დასრულდა ისინი (მაგ.: „ანალოგიურ საქმეებში, წარსულში, ნაწილი ბრალდებების სასამართლომ არ დაადასტურა/დაადასტურა“ – თუ ასეთი ინფორმაცია არსებობს).

დაემატოს მინიშნება, რომ საქმე შესაძლოა პოლიტიკურად სენსიტიური იყოს და ამიტომ საჭიროა განსაკუთრებული სიფრთხილე ბრალდებების ინტერპრეტაციაში (ნეიტრალური ფორმულირებით).

ტექსტში მკაფიოდ გაიმიჯნოს ფაქტები (დაკავების ფაქტი, იარაღის აღმოჩენა) და ინტერპრეტაციები/ვერსიები (შეთქმულების მასშტაბი, კონკრეტული პოლიტიკური ფიგურების როლი).