აშშ-ის შტატ ოჰაიოში “იდუმალი ურჩხული“ შენიშნეს - ადგილობრივები ამტკიცებენ, რომ ის საზარლად ყმუის და ტყეში ნაკვალევიც დატოვა: “ვიცი, რაც დავინახე“. 

Detected Manipulations & Suggested Changes

Sensationalism

ინფორმაციის გადაჭარბებულად, დრამატულად და შიშზე დამყარებული ფორმით მიწოდება, რათა გაზარდოს ინტერესიც და ემოციური რეაქციაც.

„აშშ-ის შტატ ოჰაიოში ადგილობრივები შიშში ცხოვრობენ... გიგანტური არსების “ბიგფუტის“ ნაკვალევი“; „იდუმალი ურჩხული... საზარლად ყმუის“; სათაური: „იდუმალი ურჩხული“, „საზარლად ყმუის“. ტექსტი მუდმივად იყენებს სიტყვებს „გიგანტური არსება“, „იდუმალი ურჩხული“, „საზარლად ყმუის“, რაც ქმნის საშინელებათა ნარატივს და არა ნეიტრალურ აღწერას.

3 suggestions

სათაურის ნეიტრალიზაცია: „ოჰაიოში ადგილობრივებმა უცნობი ცხოველის ნაკვალევი შენიშნეს – ზოგი მას ბიგფუტს უკავშირებს“ ნაცვლად „იდუმალი ურჩხული... საზარლად ყმუის“.

ტექსტში ემოციური ეპითეტების შეცვლა ნეიტრალური აღწერით, მაგალითად: „ადგილობრივების თქმით, მათ მოესმათ უცნაური ხმები ტყიდან“ ნაცვლად „საზარლად ყმუის“.

დამატება, რომ ეს არის დაუდასტურებელი ცნობები: „ადგილობრივების ნაწილი ამბობს, რომ თავს დაუცველად გრძნობს“, ნაცვლად „ადგილობრივები შიშში ცხოვრობენ“.

Appeal to emotion

მკითხველის დარწმუნება შიშზე, გაოცებაზე ან სხვა ძლიერ ემოციაზე დაყრდნობით, ფაქტობრივი ანალიზის ნაცვლად.

„ადგილობრივები შიშში ცხოვრობენ“ – არ არის მოცემული მონაცემი, რამდენი ადგილობრივი, არის თუ არა გამოკითხვა, ოფიციალური განცხადება და ა.შ.; „საზარლად ყმუის“ – აქცენტი კეთდება შიშის გამოწვევაზე, არა ფაქტობრივ აღწერაზე (მაგ. ხმის ჩანაწერი, აკუსტიკური ანალიზი).

3 suggestions

დამატება რაოდენობრივი ან წყაროს მითითებისა: „Fox 8-ის სიუჟეტში რამდენიმე ადგილობრივი ამბობს, რომ თავს შეშინებულად გრძნობს“.

ემოციური შეფასების ნაცვლად ფაქტობრივი აღწერა: „ადგილობრივების თქმით, ღამით ისმის მაღალი ტონალობის ყმუილის მსგავსი ხმა“.

დამატება, რომ ეს არის სუბიექტური განცდა: „ზოგი ადგილობრივი ამბობს, რომ ეს ხმები მათ აშინებთ“.

Unsubstantiated claims

მტკიცებების წარმოდგენა ისე, თითქოს ფაქტია, მაშინ როცა არ არის მოყვანილი დამადასტურებელი მტკიცებულება ან კრიტიკული კონტექსტი.

„გიგანტური არსების “ბიგფუტის“ ნაკვალევი შენიშნეს“ – წარმოდგენილია, თითქოს დადასტურებულია, რომ ნაკვალევი ნამდვილად ბიგფუტს ეკუთვნის; „იდუმალი ურჩხული თავის ნაშიერებთან ერთად გამოჩნდა“ – არ არის მითითებული, არის თუ არა ეს დადასტურებული ფოტო/ვიდეო მასალით, ექსპერტის შეფასებით; „უზარმაზარი ფეხის ნაკვალევის სიგრძე 43 სმ... რაც შეიძლება 213 სმ სიმაღლის სხეულს შეესაბამებოდეს“ – არ არის მითითებული, ვინ და როგორ გამოთვალა ეს შესაბამისობა, არის თუ არა ეს მეცნიერულად გამყარებული.

3 suggestions

მტკიცებების ჩარჩოება როგორც პრეტენზიების, არა როგორც ფაქტების: „ადგილობრივების თქმით, მათ ბიგფუტის ნაკვალევი შენიშნეს“.

დამატება, რომ არ არსებობს ოფიციალური/სამეცნიერო დადასტურება: „ამ ეტაპზე არ არსებობს დამოუკიდებელი ექსპერტიზა, რომელიც დაადასტურებდა, რომ ნაკვალევი უცნობ ჰუმანოიდურ არსებას ეკუთვნის“.

სიგრძე-სიმაღლის კავშირის წყაროს მითითება ან შერბილება: „მკვლევართა ჯგუფის შეფასებით, ასეთი ზომის ნაკვალევი შეიძლება შეესაბამებოდეს დაახლოებით 213 სმ სიმაღლის არსებას, თუმცა ეს მხოლოდ მათი ვარაუდია“.

Selective use of sources

მხოლოდ ერთი ტიპის ან ერთი მხარის წყაროების გამოყენება, რაც ქმნის მიკერძოებულ სურათს.

სტატია ეყრდნობა: - თვითმხილველებს („როგორც Fox 8-თან თვითმხილველები ჰყვებიან“), - Ohio Nightstalkers Bigfoot Research Group-ის თანადამფუძნებელს, და არ მოიცავს: - ბიოლოგების, ზოოლოგების, ადგილობრივი უნივერსიტეტის მეცნიერების, ბუნების დაცვის სამსახურის ან პოლიციის კომენტარებს; - სკეპტიკურ ანალიტიკურ პოზიციას (მაგ. შესაძლოა იყოს დათვი, სხვა ცხოველი, ფალსიფიკაცია და ა.შ.).

3 suggestions

დამატება ოფიციალური ან სამეცნიერო წყაროების კომენტარებისა: მაგალითად, ადგილობრივი ბუნების დაცვის დეპარტამენტის ან უნივერსიტეტის ბიოლოგის შეფასება ნაკვალევზე და ფოტოზე.

სკეპტიკური პოზიციის ციტირება: „ზოგი მკვლევარი სკეპტიკურად უყურებს ბიგფუტის არსებობას და მიიჩნევს, რომ მსგავსი ნაკვალევი შეიძლება დიდი დათვის ან სხვა ცხოველის იყოს“.

წყაროების ბალანსირება: თვითმხილველების მონათხრობის შემდეგ დაუყოვნებლივ მოჰყვეს ალტერნატიული ახსნა ან ეჭვი.

Unbalanced reporting

ერთ მხარეს აშკარად უფრო მეტი სივრცისა და სიმპათიის მიცემა, ვიდრე მეორე მხარეს, ან მეორე მხარის პრაქტიკულად არმოჩენა.

სტატია მთლიანად აშუქებს მხოლოდ ბიგფუტის არსებობის მომხრეთა ხედვას: თვითმხილველები, ბიგფუტის კვლევის ჯგუფი, წარსული ცნობები 1978 წლიდან. არ არის არც ერთი წინადადება, რომელიც წარმოაჩენს ეჭვს, ალტერნატიულ ახსნას ან სამეცნიერო კონსენსუსს ბიგფუტის თემაზე.

3 suggestions

დამატება სექციის, სადაც განიხილება სკეპტიკური არგუმენტები და სამეცნიერო პოზიცია ბიგფუტის შესახებ.

მინიმუმ ერთი აბზაცი, რომელიც ხსნის, რომ ბიგფუტის არსებობა არ არის მეცნიერულად დადასტურებული და რომ მსგავსი შემთხვევები ხშირად ხსნიან ცნობილ ცხოველებით ან ფალსიფიკაციით.

ტექსტის სტრუქტურირება ისე, რომ მკითხველმა დაინახოს, არსებობს როგორც მტკიცების, ისე ეჭვის მხარე.

Cherry-picking data

მხოლოდ იმ ფაქტების ან დეტალების გამოტანა, რომლებიც ამყარებს სასურველ ნარატივს, ხოლო სხვების იგნორირება.

ხაზგასმულია: - „1978 წლის შემდეგ ვრცელდება“ ცნობები – რაც ქმნის შთაბეჭდილებას, რომ ხანგრძლივი ისტორია ამყარებს ბიგფუტის არსებობას; - მხოლოდ ის ფაქტები, რომლებიც „იდუმალებას“ აძლიერებს (დიდი ნაკვალევი, „ნაშიერები“, „საზარლად ყმუის“). არ არის ნახსენები: - იყო თუ არა წარსულში მსგავსი შემთხვევების გამოკვლევა, რომელიც ფალსიფიკაციად ან მცდარ იდენტიფიკაციად დადგინდა; - არსებობს თუ არა სტატისტიკა ცრუ განგაშებზე ან შეცდომით იდენტიფიცირებულ ცხოველებზე ამ რეგიონში.

3 suggestions

დამატება ინფორმაციის წარსულ შემთხვევებზე, სადაც მსგავსი ნაკვალევი ან ხმები შემდეგ სხვა მიზეზით აიხსნა.

აღნიშვნა, რომ ხანგრძლივი ჭორების არსებობა არ ნიშნავს ავტომატურ სისწორეს: „მიუხედავად იმისა, რომ 1978 წლიდან პერიოდულად ვრცელდება მსგავსი ცნობები, მათი უმეტესობა ვერ დადასტურდა“.

დამატება მონაცემებისა ან კვლევების, რომლებიც ეწინააღმდეგება ბიგფუტის არსებობის ჰიპოთეზას.

Appeal to authority

მტკიცების გამყარება ავტორიტეტული ფიგურის ან ჯგუფის ხსენებით, მტკიცებულებების ნაცვლად.

„მოვლენას Ohio Nightstalkers Bigfoot Research Group-ის თანადამფუძნებელი მაიკ მილერი ხელმძღვანელობს.“ – ჯგუფის სახელწოდება და „კვლევის“ ხსენება ქმნის შთაბეჭდილებას, რომ საქმეა სერიოზულ, მეცნიერულ კვლევასთან, თუმცა არ არის განმარტებული მათი მეთოდოლოგია, კვალიფიკაცია ან შედეგები.

3 suggestions

დამატება განმარტებისა, რომ ეს არის ენთუზიასტების/მოყვარულთა ჯგუფი, თუ ასეა, და არა აკრედიტებული სამეცნიერო ინსტიტუტი.

მათი განცხადებების წარდგენა როგორც მოსაზრებების, არა როგორც მეცნიერული დასკვნების: „ჯგუფის წევრები მიიჩნევენ, რომ...“.

დამატება სხვა, დამოუკიდებელი ექსპერტის კომენტარის, რომელიც შეაფასებს მათი ჯგუფის მუშაობას ან მეთოდებს.

Oversimplification

რთული ან დაუდასტურებელი ფენომენის ზედმეტად მარტივად, ერთმნიშვნელოვნად წარმოდგენა.

სტატია ისეა დაწერილი, თითქოს უცნობი ნაკვალევი ავტომატურად ნიშნავს „გიგანტურ არსებას“ ან „ბიგფუტს“, არ განიხილება სხვა შესაძლო ახსნა (დიდი დათვი, ადამიანური ფალსიფიკაცია, ფოტოს/ნაკვალევის დამახინჯება, გაზომვის შეცდომა და ა.შ.).

3 suggestions

დამატება რამდენიმე ალტერნატიული ჰიპოთეზის: „ექსპერტების ნაწილი მსგავს ნაკვალევს უკავშირებს დათვებს ან სხვა დიდ ძუძუმწოვრებს, ასევე არ გამოირიცხება ფალსიფიკაციის შესაძლებლობა“.

ფრაზების შერბილება: „შეიძლება იყოს“, „ზოგი მიიჩნევს“, „სავარაუდოდ“, ნაცვლად კატეგორიული ფორმულირებებისა.

მოკლე ახსნა, რატომ არის რთული ასეთი ფენომენების ერთმნიშვნელოვანი იდენტიფიკაცია (გარემოს პირობები, ნაკვალევის დეფორმაცია, ფოტოს ხარისხი და ა.შ.).

Clickbait / Misleading headline

სათაური, რომელიც მაქსიმალურად სენსაციურია და ქმნის შთაბეჭდილებას უფრო დადასტურებულ ან საშიშ მოვლენაზე, ვიდრე რეალურად არის.

სათაური: „აშშ-ის შტატ ოჰაიოში “იდუმალი ურჩხული“ შენიშნეს - ადგილობრივები ამტკიცებენ, რომ ის საზარლად ყმუის და ტყეში ნაკვალევიც დატოვა: “ვიცი, რაც დავინახე““. სათაური მკითხველს უქმნის შთაბეჭდილებას, რომ „ურჩხული“ რეალურად დაფიქსირდა, მაშინ როცა ტექსტში საუბარია თვითმხილველთა მონათხრობზე და დაუდასტურებელ ფოტოებზე.

3 suggestions

სათაურში მკაფიოდ აღნიშვნა, რომ ეს არის პრეტენზია/მტკიცება, არა დადასტურებული ფაქტი: „ადგილობრივები ამტკიცებენ, რომ ოჰაიოში უცნობ არსებას ნახეს“.

ემოციური სიტყვების („ურჩხული“, „საზარლად“) ამოღება ან შერბილება: „უცნობი არსება“, „უცნაური ხმები“.

ციტატის კონტექსტუალიზაცია: „„ვიცი, რაც დავინახე“ – ამბობს ერთ-ერთი თვითმხილველი“, რათა ცხადი იყოს, რომ ეს არის ინდივიდუალური მოსაზრება.