ექსპერიმენტულმა აბებმა მასშტაბურ ცდაში ქოლესტერინის დონე 60 პროცენტით შეამცირა. 

Detected Manipulations & Suggested Changes

Biased language

ენობრივი ფორმულირებები, რომლებიც მკითხველში პოზიტიურ ან ნეგატიურ განწყობას ქმნის, ვიდრე ნეიტრალურ აღწერას.

1) „ახალი სახის პრეპარატმა მკვეთრად შეამცირა არტერიების დამხშობი ქოლესტერინის დონე…“ – სიტყვა „მკვეთრად“ ემოციურ-შეფასებითია და არა მხოლოდ აღწერითი. 2) „აბები, სახელად ენლიციტიდი, შეიძლება ადვილად მოსახმარი ვარიანტი გახდეს მილიონობით ადამიანისთვის.“ – აქ ხაზგასმულია მოსახერხებლობა და მასშტაბი, მაგრამ არ არის პარალელურად მითითებული შეზღუდვები (მაგ. ჯერ ექსპერიმენტულია, არ ვიცით გრძელვადიანი უსაფრთხოება). 3) „არსებობს სხვა აბებიც… მაგრამ ვერცერთი მათგანი ახლოსაც კი ვერ მიდის ცუდი ქოლესტერინის დონის ისეთ შემცირებასთან, როგორც ეს ენლიციტიდმა შეძლო“ – შედარება ფორმულირებულია ძლიერ პოზიტიური, თითქმის სარეკლამო ტონით.

3 suggestions

„მკვეთრად შეამცირა“ შეცვალოს უფრო ნეიტრალური ფორმულირებით, მაგალითად: „შეამცირა ქოლესტერინის დონე საშუალოდ 60 პროცენტით კვლევის მონაწილეებში“ და, სურვილის შემთხვევაში, მიუთითოს საწყისი და საბოლოო საშუალო მნიშვნელობები.

ფრაზა „შეიძლება ადვილად მოსახმარი ვარიანტი გახდეს მილიონობით ადამიანისთვის“ გადააკეთდეს უფრო ფრთხილ ფორმულირებად, მაგალითად: „თუ დამტკიცდება, პრეპარატი პოტენციურად შეიძლება გახდეს დამატებითი ვარიანტი იმ პაციენტებისთვის, რომლებსაც ინექციური მკურნალობა არ მოსწონთ“ და დაემატოს, რომ საჭიროა გრძელვადიანი მონაცემები.

შედარებითი ფრაზა „ვერცერთი მათგანი ახლოსაც კი ვერ მიდის…“ გადაკეთდეს რაოდენობრივად: „არსებული აბები, რომლებიც სტატინებთან ერთად გამოიყენება, როგორც წესი, LDL-ის უფრო ნაკლებ შემცირებას იძლევა, ვიდრე ამ კვლევაში დაფიქსირებული 60%-იანი კლება ენლიციტიდით“ და, შესაძლებლობის შემთხვევაში, დაემატოს რიცხვითი დიაპაზონები სხვა პრეპარატებისთვის.

Omission of key information

მნიშვნელოვანი კონტექსტის ან შეზღუდვების გამოტოვება, რაც შეიძლება გავლენას ახდენდეს მკითხველის შეფასებაზე.

1) სტატიაში ხაზგასმულია LDL-ის 60%-იანი შემცირება, მაგრამ არ არის ნახსენები, აჩვენა თუ არა კვლევამ კლინიკური შედეგების (გულის შეტევა, ინსულტი, სიკვდილიანობა) შემცირება, ან იყო თუ არა ასეთი შედეგები საერთოდ გაზომილი. 2) არ არის მითითებული კვლევის ტიპი (ფაზა 2, ფაზა 3), მონაწილეთა ძირითადი მახასიათებლები (ასაკი, თანმხლები დაავადებები), ან კვლევის ხანგრძლივობა კლინიკური თვალსაზრისით (ექვსი თვე LDL-ისთვის, მაგრამ არა გრძელვადიანი უსაფრთხოებისთვის). 3) არ არის ნახსენები პოტენციური გვერდითი მოვლენები, გარდა ზოგადი ფრაზისა „არ დაფიქსირებულა უსაფრთხოების რაიმე სხვაობა აბსა და პლაცებოს შორის“, რაც არ ასახავს დეტალებს (მაგ. რა ტიპის გვერდითი მოვლენები აღირიცხა ორივე ჯგუფში).

4 suggestions

დაემატოს ერთი-ორი წინადადება კვლევის დიზაინის შესახებ: იყო თუ არა ეს ფაზა 2/3 კვლევა, რა იყო ძირითადი საბოლოო წერტილი (primary endpoint) – მხოლოდ LDL-ის ცვლილება თუ ასევე გულის-სისხლძარღვთა მოვლენები.

გაიწეროს, გაზომეს თუ არა და რა შედეგი ჰქონდა კლინიკურ მოვლენებზე (გულის შეტევა, ინსულტი, სიკვდილიანობა). თუ ეს არ იყო გაზომილი, ეს ცალსახად უნდა ითქვას: „კვლევა არ იყო გათვლილი გულის შეტევებისა და ინსულტების შემცირების შესაფასებლად“.

უსაფრთხოების ნაწილში დაემატოს: „კვლევაში დაფიქსირდა X ტიპის გვერდითი მოვლენები ორივე ჯგუფში, თუმცა სიხშირე მნიშვნელოვნად არ განსხვავდებოდა“ ან, თუ ასეთი მონაცემი არ არის ხელმისაწვდომი, მკაფიოდ ითქვას, რომ დეტალური უსაფრთხოების მონაცემები ჯერ კიდევ შეზღუდულია.

მოკლედ აღინიშნოს, რომ გრძელვადიანი ეფექტიანობა და უსაფრთხოება დამატებით კვლევებს საჭიროებს, რადგან ამჟამინდელი მონაცემები ექვსიდან თორმეტ თვემდე პერიოდს მოიცავს.

Appeal to authority

ავტორიტეტული პირების ან ინსტიტუტების ციტირება ისე, რომ მათი მოსაზრება აღიქმებოდეს საკმარის მტკიცებულებად.

სტატიაში ციტირებულია ცნობილი ინსტიტუტების მკვლევრები („ტეხასის უნივერსიტეტის სამხრეთ-დასავლეთ სამედიცინო ცენტრის კარდიოლოგი ენ მარი ნავარი“, „ბოსტონის უნივერსიტეტის მკვლევარი უილიამ ბოდენი“) და FDA-ს სწრაფი განხილვის პროგრამა, რაც ბუნებრივია სამეცნიერო ნიუსში, მაგრამ მათი პოზიტიური შეფასებები („დამაჯერებელი მტკიცებულება“, „ვერცერთი მათგანი ახლოსაც კი ვერ მიდის…“) შეიძლება მკითხველმა აღიქვას როგორც საბოლოო დასკვნა, მიუხედავად იმისა, რომ პრეპარატი ჯერ ექსპერიმენტულია.

3 suggestions

ციტატების შემდეგ დაემატოს განმარტება, რომ ეს არის ექსპერტების ინტერპრეტაცია LDL-ის მონაცემებზე და არა საბოლოო დასკვნა პრეპარატის გრძელვადიან სარგებელზე: „ექსპერტების თქმით, ეს შეფასებები ეფუძნება LDL-ის შემცირების მონაცემებს და არა გრძელვადიან კლინიკურ შედეგებს“.

FDA-ს სწრაფი განხილვის პროგრამის ხსენებისას განიმარტოს, რომ ეს არ ნიშნავს ავტომატურ დამტკიცებას: „პროგრამაში ჩართვა არ ნიშნავს, რომ პრეპარატი აუცილებლად დამტკიცდება; ეს მხოლოდ ამცირებს განხილვის დროს“.

დაემატოს მინიმუმ ერთი ნეიტრალური ან ფრთხილი კომენტარი (მაგ. სხვა ექსპერტის ან ინსტიტუციური რეკომენდაციის სახით), რომელიც მიუთითებს, რომ საჭიროა დამატებითი კვლევები, რათა დადასტურდეს კლინიკური სარგებელი და გრძელვადიანი უსაფრთხოება.

Unbalanced reporting

ერთ მხარეზე/პოზიციაზე ფოკუსირება ისე, რომ ალტერნატიული ან კრიტიკული ხედვები პრაქტიკულად არ არის წარმოდგენილი.

სტატია თითქმის მთლიანად კონცენტრირდება ენლიციტიდის დადებით მხარეებზე: LDL-ის დიდი შემცირება, მოსახერხებელი აბის ფორმა, FDA-ს სწრაფი განხილვა. არ არის წარმოდგენილი კრიტიკული ან სკეპტიკური მოსაზრებები, მაგალითად: - რა შეიძლება იყოს რისკები LDL-ის ძალიან დაბალ დონემდე შემცირებისას; - რა არის გაურკვეველი (ფასი, ხელმისაწვდომობა, გრძელვადიანი უსაფრთხოება); - როგორ შეიძლება ეს პრეპარატი შედარდეს არა მხოლოდ LDL-ის, არამედ კლინიკური შედეგების მიხედვით სხვა მკურნალობებთან.

4 suggestions

დაემატოს ერთი-ორი წინადადება, სადაც აღინიშნება, რომ ზოგიერთი ექსპერტი მოუწოდებს ფრთხილობას, სანამ არ იქნება გრძელვადიანი მონაცემები კლინიკურ შედეგებზე და უსაფრთხოებაზე.

მოკლედ განიმარტოს, რომ LDL-ის შემცირება surrogate მაჩვენებელია და საბოლოო მიზანი გულის შეტევებისა და ინსულტების შემცირებაა, რაც ჯერ კიდევ დასამტკიცებელია ამ პრეპარატისთვის.

შეიძლება დაემატოს ინფორმაცია პოტენციურ ეკონომიკურ ასპექტებზე (მაგ. მოსალოდნელი მაღალი ფასი, დაზღვევის დაფარვა), თუ ასეთი მონაცემი ხელმისაწვდომია, ან ითქვას, რომ ამ ეტაპზე ფასი უცნობია.

გაისვას კითხვა ან ნეიტრალური შენიშვნა: „ექსპერტები აღნიშნავენ, რომ საჭიროა დამატებითი კვლევები იმის დასადგენად, თუ როგორ იმოქმედებს ენლიციტიდი გრძელვადიან პერსპექტივაში გულის შეტევებისა და ინსულტების რისკზე.“

Cherry-picking data (საშუალო რისკი)

მონაცემების იმ ნაწილის გამოკვეთა, რომელიც მხარს უჭერს სასურველ ნარატივს, სხვა რელევანტური მონაცემების გარეშე.

სტატიაში გამოკვეთილია 60%-იანი LDL-ის შემცირება და ფრაზა, რომ „პრეპარატის მიერ მოტანილი სარგებელი მხოლოდ ოდნავ შემცირდა ერთი წლის შემდეგ“, მაგრამ არ არის მითითებული ზუსტი რიცხვები ერთი წლის შემდეგ, არც ვარიაბელობა (მაგ. სტანდარტული გადახრა, დიაპაზონი), არც ის, რამდენმა პაციენტმა შეწყვიტა მკურნალობა. ასევე, არ არის ნახსენები, იყო თუ არა რაიმე ნეიტრალური ან უარყოფითი შედეგი კვლევაში (მაგ. პაციენტების ნაწილი, ვისაც ეფექტი ნაკლები ჰქონდა).

3 suggestions

ფრაზა „სარგებელი მხოლოდ ოდნავ შემცირდა ერთი წლის შემდეგ“ შეივსოს კონკრეტული რიცხვებით: „ექვს თვეში LDL-ის საშუალო შემცირება იყო 60%, ხოლო ერთ წელზე – X%“.

თუ ხელმისაწვდომია, დაემატოს ინფორმაცია პაციენტების იმ წილის შესახებ, რომლებმაც ვერ მიაღწიეს LDL-ის სამიზნე დონეს, ან შეწყვიტეს მკურნალობა გვერდითი მოვლენების ან სხვა მიზეზების გამო.

თუ ასეთი დეტალური მონაცემი არ არის ხელმისაწვდომი, მკაფიოდ ითქვას, რომ სტატია ეყრდნობა შეჯამებულ ანგარიშს და არა სრული სტატისტიკური ანალიზის დეტალებს.