“თურმე ერთ-ერთ ჩემს ვიდეოზე გამოჩნდა მობილური კავშირის ანძა...“ - თამარ მეარაყიშვილი ოკუპირებულ ცხინვალში დაკავებისა და გათავისუფლების დეტალებს იხსენებს. 

Detected Manipulations & Suggested Changes

Unbalanced reporting

სტატია ეყრდნობა მხოლოდ ერთ მხარეს – თამარ მეარაყიშვილის ნარატივს – და არ მოიცავს არც ოკუპირებული ცხინვალის დე ფაქტო სტრუქტურების, არც საქართველოს სახელმწიფო სტრუქტურების პოზიციას ან კომენტარს.

მთელი ტექსტი აგებულია მეარაყიშვილის ციტატებზე: „როგორც მეარაყიშვილი „ბათუმელებთან“ საუბარში აცხადებს…“, „- განაცხადა თამარ მეარაყიშვილმა.“ არ არის არც ერთი ცდა, რომ გამოჩნდეს მეორე მხარის ოფიციალური განმარტება, მაგალითად: რატომ წაუყენეს ბრალდება, რას ამბობს დე ფაქტო პროკურატურა, რას ამბობს საქართველოს შსს ან სხვა უწყება მისი დაკავებისა და გადმოყვანის შესახებ.

3 suggestions

დამატდეს დე ფაქტო ცხინვალის სამართალდამცავი სტრუქტურების ან სასამართლოს ოფიციალური განცხადება/კომენტარი ბრალდების შესახებ (თუ არსებობს), ან მკაფიოდ აღინიშნოს, რომ კომენტარი ვერ მოიპოვეს.

დამატდეს საქართველოს შესაბამისი უწყებების (შსს, სუსი, საგარეო საქმეთა სამინისტრო, ომბუდსმენი და სხვ.) კომენტარები მისი დაკავებისა და გათავისუფლების პროცესზე, ან მინიმუმი – ოფიციალური პოზიციის მოკლე ციტატა.

ტექსტში მკაფიოდ ჩაიწეროს, რომ აღწერილი მოვლენები არის მეარაყიშვილის სუბიექტური ნარატივი და რომ სხვა მხარეების პოზიცია ამ ეტაპზე არ არის წარმოდგენილი.

Appeal to emotion

ტექსტი მკითხველზე ძლიერ ემოციურ ზემოქმედებას ახდენს ჯანმრთელობის მდგომარეობის, შიმშილობის, უსუსურობისა და საცხოვრებელი პირობების აღწერით, რაც ნაწილობრივ ართულებს ცივი, ფაქტობრივი შეფასების შესაძლებლობას.

მაგალითები: „ძლივს მოვდიოდი მართლა, სუნთქვა, სიარული - ყველაფერი მიჭირდა.“; „ნაშიმშილარი, ღამე, ძლივს ვლაპარაკობ - თავი არ მუშაობს…“; „მე რომ ყველაფერი დავკარგე და აქაც ჰაერში რომ ვარ გამოკიდებული?“; დასასრულში – „თამარ მეარაყიშვილს თბილისში საცხოვრებელი პირობები არ აქვს. მისი დახმარების მსურველებს თანხის ჩარიცხვა შეუძლიათ…“ – ეს ნაწილი პირდაპირ უკავშირდება ემოციურ ნარატივს და მოყვება შემოწირულობის რეკვიზიტი.

3 suggestions

ემოციური ფრაზები დატოვდეს როგორც ციტატა, მაგრამ ჟურნალისტის მხრიდან დაემატოს ნეიტრალური, ფაქტობრივი კონტექსტი (მაგ. სამედიცინო დასკვნა, ექიმის კომენტარი, ოფიციალური დოკუმენტი შიმშილობის შესახებ), რათა ემოცია არ იყოს ერთადერთი საყრდენი.

დასასრულში, შემოწირულობის რეკვიზიტის წინ ან შემდეგ მკაფიოდ განისაზღვროს, რომ ეს არის სოციალური დახმარების ინფორმაცია და არა რედაქციის შეფასება ან მოწოდება, ან გამოყოს ეს ნაწილი ცალკე ბლოკად/რუბრიკად (მაგ. „დახმარების ინფორმაცია“).

ტექსტში დაემატოს განმარტება, რომ ემოციური შეფასებები („ჰაერში ვარ გამოკიდებული“) არის პირადი განცდები და არა დადასტურებული ფაქტები.

Unsubstantiated claims

არის ზოგადი, არამტკიცებულებითი შეფასებები სხვა მხარეების ქმედებებისა და მოტივების შესახებ, რომლებიც არ არის გამყარებული დამატებითი წყაროებით.

მაგალითად: „ასე ამბობენ, რომ ჩვენი დიდი ძალისხმევით მოხდა თამარის გათავისუფლებაო - რა არის ძალისხმევა?“ – აქ იგულისხმება საქართველოს მხარე/სახელმწიფო, მაგრამ არ არის მითითებული, ვინ ამბობს, რა განცხადება გაკეთდა, სად. ასევე: „არანაირი ძალისხმევა არ სჭირდებოდა ჩემს იქიდან გამოყვანას - გაგლოევი ელოდებოდა როდის მოვშორდებოდი მე იქიდან“ – ეს არის ვარაუდი დე ფაქტო ლიდერის მოტივებზე, რომელიც არ არის დადასტურებული სხვა წყაროებით.

3 suggestions

დაემატოს კონკრეტული ციტატები ან ბმულები (თუ ფორმატი იძლევა საშუალებას) იმ განცხადებებზე, სადაც ვინმე ამბობს, რომ მისი გათავისუფლება „დიდი ძალისხმევით“ მოხდა – ვინ, როდის, რა ფორმით.

მოტივების შესახებ შეფასებები („გაგლოევი ელოდებოდა…“) წარმოედგინოს როგორც ვარაუდი/შეფასება და არა ფაქტი, მაგალითად: „მისი აზრით, დე ფაქტო ლიდერი ელოდებოდა…“ ან „ის ვარაუდობს, რომ…“

ჟურნალისტმა მიუთითოს, რომ ამ კონკრეტულ ბრალდებებსა და შეფასებებზე მეორე მხარის კომენტარი არ არის მიღებული ან უარი თქვეს კომენტარზე.

Biased framing / Framing effect

ნარატივი ჩარჩოებულია ისე, რომ მკითხველი ბუნებრივად თანაუგრძნობს მხოლოდ ერთ მხარეს და მეორე მხარეები (დე ფაქტო ხელისუფლება, ქართული სახელმწიფო სტრუქტურები) ჩნდებიან ან როგორც რეპრესიული, ან როგორც უყურადღებო, დამატებითი კონტექსტის გარეშე.

დე ფაქტო ცხინვალის მხარე ჩანს მხოლოდ როგორც ძალადობრივი სტრუქტურა: „შემოვარდნენ ავტომატებით ეს ნიღბიანი კაცები…“, „მომისაჯეს 2 თვიანი პატიმრობა“ – არ არის არც ერთი მცდელობა, რომ მათი ოფიციალური არგუმენტი ან სამართლებრივი საფუძველი გამოჩნდეს. საქართველოს მხარე ჩანს როგორც ფორმალურად მოქმედი, მაგრამ ემოციურად ცივი/უყურადღებო: „თუ გინდაო ჩემ მანქანაში გაათენეო - აი ასე დამთავრდა ჩემი გამოთავისუფლება…“; „ასე ამბობენ, რომ ჩვენი დიდი ძალისხმევით მოხდა თამარის გათავისუფლებაო…“ – ეს ყველაფერი გადმოცემულია მხოლოდ ერთი მხარის ინტერპრეტაციით.

3 suggestions

დაემატოს მოკლე, ნეიტრალური აღწერა კონფლიქტისა და სამართლებრივი კონტექსტის შესახებ (მაგ. რა არის დე ფაქტო სასამართლოს სტატუსი, როგორია საერთაშორისო შეფასებები), რათა მკითხველმა უკეთ გაიგოს გარემო, სადაც ეს ხდება.

დაემატოს საქართველოს სახელმწიფო სტრუქტურების ოფიციალური პოზიცია მისი გათავისუფლების პროცესზე, რათა მკითხველმა დაინახოს არა მხოლოდ სუბიექტური განცდა, არამედ ოფიციალური ვერსიაც.

ტექსტში მკაფიოდ გაიმიჯნოს ფაქტობრივი აღწერა და შეფასებითი, ემოციური ფრაზები (მაგ. ჟურნალისტის მხრიდან გამოყენდეს ფორმულირებები: „მისი თქმით“, „ის ასე აღიქვამს“, „მისი შეფასებით“).

Cherry-picking / Selective use of sources

გამოყენებულია მხოლოდ ერთი წყარო (მეარაყიშვილი) და მისი მონათხრობიდანაც ძირითადად ის ფრაგმენტები, რომლებიც ყველაზე დრამატულად ჟღერს, მაშინ როცა სხვა შესაძლო წყაროები ან დოკუმენტები არ არის მოყვანილი.

სტატია მთლიანად აგებულია ციტატებზე, არ ჩანს მცდელობა, რომ დაემატოს: a) ოფიციალური დოკუმენტები (სასამართლოს გადაწყვეტილება, ბრალდების ტექსტი); b) ექიმების ან ადვოკატის კომენტარი; c) საერთაშორისო ორგანიზაციების ან ადგილობრივი უფლებადამცველების შეფასებები. ასევე, არ არის მითითებული, იყო თუ არა მცდელობა მეორე მხარის კომენტარის მისაღებად.

3 suggestions

დაემატოს მინიმუმი – ადვოკატის კომენტარი, რომელიც დაადასტურებს ან დააზუსტებს სამართლებრივ დეტალებს (ბრალდების შინაარსი, პროცედურები, ჯანმრთელობის მდგომარეობის დოკუმენტირება).

დაემატოს ოფიციალური დოკუმენტების ციტატები ან მოკლე შინაარსი (სასამართლოს გადაწყვეტილება, ბრალდების ფორმულირება), თუ ხელმისაწვდომია.

ტექსტში ჩაიწეროს, მიმართა თუ არა რედაქციამ დე ფაქტო ცხინვალის სტრუქტურებს ან საქართველოს უწყებებს კომენტარისთვის და რა პასუხი მიიღეს (ან რომ პასუხი ვერ მიიღეს).

Appeal to emotion / Potential conflict of interest via donation request

სტატიის ბოლოს პირდაპირი შემოწირულობის რეკვიზიტის მითითება, რომელიც მიბმულია ემოციურ ისტორიაზე, ზრდის ემოციურ ზეწოლას მკითხველზე და შეიძლება აღქმულ იქნას როგორც ინტერესთა კონფლიქტი ჟურნალისტურ მასალაში.

„თამარ მეარაყიშვილს თბილისში საცხოვრებელი პირობები არ აქვს. მისი დახმარების მსურველებს თანხის ჩარიცხვა შეუძლიათ შემდეგ ანგარიშზე…“ – ეს ნაწილი უშუალოდ მოყვება მძიმე გამოცდილების აღწერას (დაკავება, შიმშილობა, ჯანმრთელობის გაუარესება, უსახლკარობა), რაც ქმნის ძლიერ ემოციურ ფონზე დაფუძნებულ მოტივაციას შემოწირულობისთვის.

3 suggestions

დაემატოს მკაფიო განმარტება, რომ რედაქცია არ იღებს ფინანსურ სარგებელს ამ შემოწირულობებიდან და რომ ეს არის მხოლოდ ინფორმაციის მიწოდება.

შემოწირულობის ინფორმაცია გამოყოს ცალკე ბლოკად/რუბრიკად (მაგ. „სოციალური დახმარება“), რათა მკითხველმა მკაფიოდ განასხვაოს საინფორმაციო ნაწილი და დახმარების მოწოდება.

შესაძლებელია დაემატოს ზოგადი კონტექსტი – მაგალითად, რომ მსგავსი პრაქტიკა გამოიყენება სხვა დაზარალებული აქტივისტების/პატიმრების შემთხვევაშიც, რათა არ შეიქმნას შთაბეჭდილება, რომ კონკრეტული ისტორია მხოლოდ ფულის მოსაზიდად არის შერჩეული.